Fforwm Gofal Cymru Maniffesto 2026

Mae Fforwm Gofal Cymru yn cynrychioli dros 400 o ddarparwyr preifat a thrydydd sector o ofal cymdeithasol rheoledig yng Nghymru, yn cynnwys cartrefi nyrsio, cartrefi preswyl, asiantaethau gofal cartref, a gwasanaethau byw â chymorth. Ni all ein haelodau lwyddo oni bai fod y bobl yn eu gofal yn derbyn cymorth o ansawdd, a bod darparwyr yn gallu recriwtio a chadw staff ymroddgar a medrus. Mae'r maniffesto hwn yn nodi'r camau gweithredu brys sydd eu hangen gan bleidiau gwleidyddol cyn etholiadau'r Senedd yn 2026, a thu hwnt, i gefnogi sector gofal cymdeithasol teg, cynaliadwy o'r radd flaenaf.

FFORWM GOFAL CYMRU | MANIFFESTO

Cynnwys

Cyflwyniad

Gwir Bartneriaeth

Sicrhau Gofal Teg

Cyflawni ar y Cyflog Byw Gwirioneddol

Sortio'r Fisa

Statws Cyfartal i Ofal Cymdeithasol

Synnwyr Cyffredin o ran Ail-gydbwyso Gofal

Gwerth am Arian mewn Gofal Cymdeithasol

Atebolrwydd

Cliciwch ar unrhyw un o'r teitlau uchod i'ch tywys i'r dudalen berthnasol

FFORWM GOFAL CYMRU | MANIFFESTO

GWIR BARTNERIAETH

GOFAL TEG I BAWB

Nid slogan yw Partneriaeth – dyma sut rydym yn darparu gwell gofal. Mae Fforwm Gofal Cymru o'r farn bod gofal integredig ond yn gweithio pan mae pob llais yn cael ei werthfawrogi. Mae modd cyflawni gwasanaeth gofal gwirioneddol integredig drwy: • Gydnabod a pharchu'r gwerth a roddir gan bob parti ar draws y sector iechyd a gofal cymdeithasol i fywydau'r bobl rydym yn eu gwasanaethu. • Cefnogi pob parti a'u trin nhw'n deg. • Cael gwared ar derfynau ffug i weithio'n gydweithredol, megis drwy wneud rhagdybiaethau ynghylch yr hyn mae

gwahanol bartneriaid yn gallu neu ddim yn gallu ei gynnig i fodelau newydd. • Cynnig cyfleoedd cyfartal i gael mynediad at gyllid, gan rannu'r risg a'r atebolrwydd. • Galluogi i her gael ei chyflawni'n ddiogel. • Gwneud penderfyniadau mewn ffordd gydweithredol a thryloyw. Yn bennaf oll, rhaid i bartneriaeth fodloni anghenion a hawliau dinasyddion Cymru yn hytrach nag unrhyw ideoleg unigol. Drwy weithio gyda'n gilydd, gallwn droi geiriau'n weithred.

Mae pob unigolyn yng Nghymru yn haeddu'r un safon o ofal a'r un hawl i ddewis pwy sy'n ei ddarparu. Ac eto, mae cyllid yn amrywio'n fawr yn dibynnu ar le mae rhywun yn byw, gan greu anghydraddoldeb sy'n tanseilio urddas a dewis. Gofynnwn i bartneriaid weithio gyda ni er mwyn newid hyn. Mae anghysondebau enfawr o ran cyllid ar draws y sbectrwm cyfan o ofal, ond mae gofal preswyl a nyrsio pobl hŷn yn cynnig man dechrau clir ar gyfer diwygiad. Gallai methodoleg ffi genedlaethol nodi'r costau gofal gwirioneddol, gan leihau'r anghydraddoldebau sy'n bodoli ar hyn o bryd. Mae anghyfartaledd o dros £10,000 y person y flwyddyn yn bodoli rhwng awdurdodau lleol. Mae cyllid y byrddau iechyd yr un mor anghyson. Mae rhai cyfraddau Gofal Iechyd Parhaus [CHC] yn is na Gofal Nyrsio a Ariennir [FNC], er gwaethaf anghenion uwch. Mae lleiafrif y byrddau iechyd yn tan- asesu pobl yn rheolaidd fel rhai sydd angen FNC yn hytrach na CHC, sy'n peryglu diogelwch ac yn gwarafun eu hawl i ofal iechyd am ddim. Rhaid mynd i'r afael â hyn. Dylai gofal fod yn seiliedig ar anghenion, hawliau a dewisiadau – yn hytrach na chod post neu wleidyddiaeth. Mae gan gomisiynwyr y disgresiwn i flaenoriaethu

gofal. Gofynnwn iddynt ei ddefnyddio'n ddoeth. Mae diffyg methodoleg ffi genedlaethol wedi creu system lle mae rhai pobl yng Nghymru, a'u teuluoedd, yn talu ddwywaith i bob pwrpas. Oherwydd y cyfraddau anghyfartal a osodir gan awdurdodau lleol, mae llawer o ddarparwyr gofal yn methu â thalu eu costau ac yn cael eu gorfodi i geisio ffioedd atodol trydydd parti. Ym marn Fforwm Gofal Cymru, mae hyn yn dreth ar ofal y mae rhai pobl yn ei hwynebu'n syml oherwydd lle maen nhw'n byw. Mae Cymru angen dull tryloyw a chyson o ariannu gofal. Mae'r Swyddfa Genedlaethol Gofal a Chymorth yn gam mawr ymlaen ac rydym yn annog Llywodraeth Cymru i gyflwyno methodoleg ffi genedlaethol yn hytrach nag ymgynghori ar yr angen am un. Mae pecynnau cymorth fel "Gadewch inni Gytuno i Gytuno" eisoes mewn bodolaeth. Dewch i ni eu poblogi nhw â data cyson a chreu sector mwy teg a chynaliadwy gyda'n gilydd. Credwn fod hwn yn gyfle hollbwysig i lunio system ofal fwy teg a chynaliadwy. Drwy weithio gyda'n gilydd, gallwn symleiddio'r broses o bennu ffioedd, atgyfnerthu ffydd rhwng darparwyr a chomisiynwyr, a sicrhau bod cyllid yn adlewyrchu gwerth gwirioneddol pob unigolyn yn ein gofal.

FFORWM GOFAL CYMRU | MANIFFESTO

CYFLAWNI AR Y CYFLOG BYW GWIRIONEDDOL

SORTIO'R FISA

Mae'r sector gofal cymdeithasol yng Nghymru'n ddibynnol ar weithwyr rhyngwladol oherwydd heriau parhaus yn lleol o ran recriwtio. Rydym yn gwrthod honiad y cyn Ysgrifennydd Gwladol bod gweithwyr gofal yn brin o sgiliau. Mae'r gwaith hwn yn gofyn am arbenigedd a thosturi, rhinweddau nad oes modd eu haddysgu na dod ar eu traws yn gyffredinol. Mae staff rhyngwladol yn gyson o ran arddangos ethos gofalu cryf ac maent yn rhan werthfawr o'n gweithlu. Nid yw cyflogwyr yn recriwtio'n rhyngwladol er mwyn arbed arian. Maent yn buddsoddi adnoddau sylweddol yn y broses a nawr mae gofyn iddynt dalu mwy i staff rhyngwladol na'r RLW a addawyd i weithwyr domestig. Maent yn gwneud hynny oherwydd bod gan yr unigolion hyn y gwerthoedd a'r sgiliau priodol, ac oherwydd nad oes digon o weithwyr lleol i ateb y galw. Mae Cymru'n wynebu her ddemograffig, gyda phoblogaeth sy'n heneiddio a phoblogaeth oed gweithio sy'n lleihau. Mae'r sefyllfa o ran prinder gweithwyr gofal yn fwy difrifol fyth mewn ardaloedd gwledig. Mae newidiadau diweddar mewn polisi, gan gynnwys cyfyngiadau ar ddibynyddion ac amodau recriwtio llymach, wedi arwain at ostyngiad cyflym

Ein gweithlu yw ein cryfder mwyaf. Mae gweithwyr gofal yn fedrus, yn dosturiol ac yn hanfodol i lesiant ein cymunedau. Mae'r Cyflog Byw Gwirioneddol (RLW) yn gam hanfodol tuag at gydnabod eu gwerth, ond mae'n rhaid iddo gael ei ariannu'n briodol i wneud gwahaniaeth gwirioneddol. Croesawom ymrwymiad Llywodraeth Cymru at y Cyflog Byw Gwirioneddol, ond rydym wedi bod yn galw er amser maith am ffordd well o asesu a darparu cyllid ledled Cymru. Mae rhai awdurdodau lleol a byrddau iechyd "yn cynnwys" RLW mewn codiadau ffioedd ond nid yw hynny'n golygu unrhyw beth oni bai bod cyfanswm y ffi yn bodloni'r costau gweithredu llawn. Heb fecanwaith cyllid clir a chyson, bydd yr addewid o dâl teg yn parhau i fethu â chyrraedd y lefel dderbyniol.

Mae gweithwyr gofal yn haeddu mwy na chlod. Maen nhw angen tâl ac amodau sy'n adlewyrchu eu cyfrifoldeb a'u proffesiynoldeb. Hyd nes y bydd cyllid yn cefnogi hyn, bydd recriwtio a chadw'n parhau i ddioddef. Gofynnwn i Lywodraeth Cymru a chomisiynwyr weithio gyda ni ar frys i ddatrys y broblem hon. Drwy bennu'r cyllid angenrheidiol a sicrhau ei fod yn cyrraedd y rheng flaen, gallwn droi'r egwyddor o waith teg yn realiti cyffredin. Dewch i ni wneud Cyflog Byw Gwirioneddol yn llwyddiant i weithwyr gofal, darparwyr a'r bobl a gefnogir ganddynt.

mewn ceisiadau rhyngwladol. Mae'r ffaith bod y llwybr fisa ynghau wedi gwaethygu'r duedd hon ac mae perygl i'r staff presennol gael eu dychryn i ffwrdd gan y neges gynyddol negyddol o San Steffan. Dylem ddathlu cyfraniadau gweithwyr gofal rhyngwladol, yn enwedig eu hymroddiad yn ystod y pandemig. Ni ddylai pryderon am gaethwasiaeth fodern a mudo anghyfreithlon gael eu cyfuno â recriwtio cyfreithlon. Rhaid i Lywodraeth y DU gymryd cyfrifoldeb am atal camdriniaeth o'r system heb gosbi darparwyr egwyddorol a'r bobl sy'n dibynnu ar eu gwasanaethau. Galwn ar Lywodraeth Cymru i ddilyn esiampl Llywodraeth yr Alban drwy gymryd yr awenau o ran cefnogi'r fisa rhyngwladol ar gyfer gweithwyr gofal cymdeithasol yn uniongyrchol er mwyn ategu proses recriwtio egwyddorol a helpu i fynd i'r afael â'r prinder gweithlu. Galwn hefyd am oruchwyliaeth well o arferion comisiynu'r sector preifat. Gall modelau a gymhellir gan gostau alluogi sefydliadau dibrofiad neu ddiegwyddor i dreiddio i'r farchnad, gan danseilio ansawdd a diogelwch.

FFORWM GOFAL CYMRU | MANIFFESTO

STATWS CYFARTAL I OFAL CYMDEITHASOL

DULL SYNNWYR CYFFREDIN O YMDRIN Â'R AGENDA AILGYDBWYSO

Rydym yn cefnogi galwad Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru am statws cyfartal rhwng gofal cymdeithasol a'r GIG. Mae hyn yn golygu cydraddoldeb o ran parch, cydnabyddiaeth, a buddsoddiad. Mae ymgyrchoedd fel Gofalwn Cymru yn hanfodol i godi proffil y sector, ond rhaid gwneud mwy i sicrhau bod gweithwyr gofal yn teimlo fel partneriaid cyfartal. Yn rhy aml, mae cyllid gofal cymdeithasol ar ffurf grantiau, yn enwedig ar gyfer modelau ataliol, arloesedd ac i gefnogi'r agenda ailgydbwyso. Nid yw cyllid sy'n seiliedig ar grantiau yn gynaliadwy. Nid yw'n diwallu difrifoldeb neu raddfa'r her. Galwn ar Lywodraeth Cymru i symud tu hwnt i'r rhethreg ac ymrwymo i gyfran decach o gyllid i'r sector gofal cymdeithasol, wedi'i darparu drwy gyllid craidd fel bod modd i awdurdodau lleol gomisiynu gwasanaethau gofal rheoledig sy'n cefnogi pobl yn y gymuned ac yn galluogi'r GIG i ganolbwyntio ar ofal clinigol.

Mae gofal cymdeithasol yn hanfodol i'r system iechyd. Yn ôl geiriau cyn Brif Weinidog Cymru, Mark Drakeford, dyma'r sgaffaldiau sy'n cynnal y GIG. Mae'n atal arosiadau diangen yn yr ysbyty, yn cefnogi annibyniaeth, ac yn sicrhau gwell canlyniadau i unigolion a chymunedau. Mae rhyngddibyniaeth ddofn rhwng gofal cymdeithasol a gwasanaethau iechyd. Pan nad yw'r sector gofal cymdeithasol yn cael ei dan-ariannu, mae'r gwelyau yn yr ysbytai'n cael eu llenwi gan bobl a fyddai'n cael eu cefnogi'n well yn y gymuned. Mae hyn yn arwain at waeth canlyniadau ac amseroedd aros hirach i'r unigolion hynny ag anghenion clinigol. Er gwaethaf tystiolaeth glir bod buddsoddi mewn gofal cymdeithasol yn lleddfu pwysau ar y GIG, mae anghysondeb o ran cyllid yn dal i fod. Mae byrddau iechyd yn aml yn tan-asesu anghenion neu'n tan-ariannu darparwyr, gan drosglwyddo'r costau ar ysgwyddau unigolion neu awdurdodau lleol a chyfrannu at ohirio rhyddhau cleifion o'r ysbyty.

Bwriad yr agenda ailgydbwyso oedd atgyfnerthu ac amrywio'r ddarpariaeth gofal, gan sicrhau cynaliadwyedd hirdymor a lleihau dibyniaeth ar unrhyw ddarparwr unigol. Ei nod oedd cefnogi modelau sy'n cyflawni gwerth cymdeithasol, economaidd a diwylliannol ychwanegol. Fodd bynnag, yn ymarferol, mae'n peri'r risg o greu ansefydlogrwydd. Mewn rhai ardaloedd, mae cyrff cyhoeddus yn defnyddio eu rheolaeth dros gyllid a lleoliadau i gystadlu'n uniongyrchol â darparwyr annibynnol. Yn aml, mae hyn yn arwain at gostau uwch a llai o atgyfeiriadau i ddarparwyr bychain, y mae llawer ohonynt yn rhai teuluol ac yn gweithredu ar golled. Yn hytrach na chefnogi economi gymysg, gall y dull hwn wthio darparwyr allan o'r farchnad a lleihau dewis i ddinasyddion am gost uwch.

Dylai ailgydbwyso fod ar sail cydweithio yn hytrach na disodli. Mae'r rhan fwyaf o fusnesau yng Nghymru'n cael eu cymell gan ofal, nid elw, ac yn haeddu cael eu trin yn deg. Rhaid defnyddio buddsoddiad cyhoeddus i ddatblygu capasiti ar draws y sector, yn hytrach na chreu monopolïau neu roi darparwyr egwyddorol dan anfantais. Gofynnwn i Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol weithio â darparwyr i greu system ofal amrywiol a sefydlog. Mae hyn yn cynnwys cyllid teg, comisiynu tryloyw, a safonau gweithlu cyson. Mae negeseuon cymysg ynghylch rheoliad a hyrwyddo rolau sydd heb eu rheoleiddio fel micro ofalwyr yn berygl o greu system dwy haen sy'n tanseilio hyder a diogelwch y cyhoedd. Dewch i ni ailgydbwyso gofal â synnwyr cyffredin, diben cyffredin a pharch o'r ddwy ochr.

FFORWM GOFAL CYMRU | MANIFFESTO

GWERTH AM ARIAN

ATEBOLRWYDD

Galwn ar Lywodraeth Cymru i gydnabod y gwerth am arian a gyflawnir gan ddarparwyr gofal annibynnol ac annog San Steffan i wrthdroi'r penderfyniad i gynnwys gwasanaethau a gomisiynwyd yn y cynnydd yng nghyfraniadau Yswiriant Cenedlaethol cyflogwyr. Mae mwyafrif y sefydliadau gofal yng Nghymru'n fentrau bach a chanolig y mae archwiliad ohonynt wedi profi eu bod yn darparu gwasanaethau diogel, o ansawdd. Maent wedi'u gwreiddio yn eu cymunedau, yn cyfrannu at yr economi leol, ac yn ychwanegu gwerth cymdeithasol drwy eu gwaith. Mae angen elw rhesymol ar ddarparwyr er mwyn gallu ailfuddsoddi, cynnal cronfeydd wrth gefn, a rheoli risgiau ariannol, yn enwedig mewn sector lle mae mwyafrif y gwariant yn cynnwys costau staffio. Nid yw'r modelau ffioedd presennol yn gynaliadwy, ac mae mwy o gartrefi gofal yn cau na rhai newydd yn agor. Mae hyn yn effeithio ar ddarparwyr nid-er-elw cymaint ag y mae ar rai preifat.

Mae gofal annibynnol yn aml yn fwy effeithiol o ran cost na darpariaeth gyhoeddus gyda rhai cynghorau fel Cyngor Sir Abertawe yn codi'n sylweddol fwy am ddarpariaeth fewnol nag y mae'n ei dalu i ddarparwyr a gomisiynwyd, gan gostio cannoedd ar filoedd o bunnoedd yn fwy bob blwyddyn i'r trethdalwr. Mae cartrefi gofal hefyd yn darparu gofal nyrsio am gost is ac mewn lleoliadau mwy priodol nag ysbytai. Hebddynt, byddai'r gwasanaeth iechyd yn cael trafferth ateb y galw. Mae cyflwyno cyfraddau archwilio cyhoeddus yn ei gwneud hi'n bwysicach fyth bod modd i gartrefi gofal gael eu beirniadu yn erbyn yr yn a gomisiynwyd. Galwn ar Lywodraeth Cymru i gymryd camau i gynnwys 'gwerth am arian' yn y meini prawf asesu ar gyfer Arolygiaeth Gofal Cymru ac adlewyrchu perfformiad yn erbyn yr hyn a gomisiynwyd. Rydym yn barod i weithio â'r llywodraeth i greu system ofal deg a chynaliadwy sy'n darparu ansawdd a gwerth i bobl Cymru.

Mewn gwlad sydd yr un faint â Manceinion, nid yw hi'n effeithlon nac yn deg cael 22 gwahanol ddull o weithredu deddfwriaeth gofal cymdeithasol. Ni ddylai amrywiaeth leol ddod ar draul cysondeb neu hawliau dinasyddion bregus. Galwn ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod awdurdodau lleol yn cael eu dwyn yn atebol am eu penderfyniadau a bod lleisiau pobl sy'n derbyn gofal yn

Mae angen model ffi genedlaethol arnom ar frys. Mae'r dystiolaeth yn glir ac mae ymgynghoriad wedi ei gynnal. Yr hyn sydd ei angen nawr yw gweithredu a gorfodaeth. Rhaid i gyllid a fwriadwyd ar gyfer y sector, fel cymorth ar gyfer y Cyflog Byw Gwirioneddol, gyrraedd darparwyr. Yn rhy aml, mae'n cael ei lyncu gan gyllidebau cyffredinol. Galwn ar Lywodraeth Cymru i ddiogelu cyllid gofal a sicrhau ei fod yn cyrraedd gwasanaethau rheng flaen, gan leihau'r perygl o ddarparwyr yn gorfod cau a tharfu ar wasanaethau. Dewch i ni weithio gyda'n gilydd i greu system deg, tryloyw ac atebol sy'n rhoi pobl yn gyntaf.

cael eu cynrychioli'n briodol. Pan mae cynghorau'n gweithio

mewn partneriaeth â darparwyr, mae perthnasoedd yn gryfach a ffioedd yn fwy realistig. Mae pwysau cyllidebol yn rhai go iawn, ond mae'r amrywiad mewn cyllid ledled Cymru'n dangos bod gofal hefyd yn fater o flaenoriaethau ac ymddiriedaeth leol. Yn rhy aml, caiff canllawiau fel y Fframwaith Comisiynu Cenedlaethol a Gadewch inni Gytuno i Gytuno eu hanwybyddu. Mae rhai cynghorau'n cyflwyno contractau a ffioedd heb ymgysylltiad, gan ddibynnu ar honiadau amwys o wahaniaeth lleol tra bod lleisiau pobl hŷn mewn cartrefi gofal yn cael eu diystyru.

Os oes gennych unrhyw gwestiynau ynglŷn â'r Maniffesto hwn, cysylltwch â

Fforwm Gofal Cymru Tŷ Bromfield Ffordd Ellice Parc Technoleg Wrecsam

Wrecsam LL13 7YW

01978 755400

enquiries@careforumwales.co.uk

Page 1 Page 2-3 Page 4-5 Page 6-7 Page 8-9 Page 10-11 Page 12